Zobacz podobne wpisy
Czy moja wypowiedź spełnia kryteria CKE? Sprawdź ją przed maturą z angielskiego
Napisałeś e-mail, wpis na blogu, rozprawkę albo artykuł i wszystko wygląda całkiem dobrze. Tekst ma odpowiednią długość, są w nim akapity, a nawet kilka ambitniejszych zwrotów. Pozostaje jednak najważniejsze pytanie: czy ta wypowiedź rzeczywiście spełnia kryteria CKE?
Aby to sprawdzić, nie wystarczy policzyć błędów. Egzaminator bierze pod uwagę kilka osobnych elementów, a poprawność językowa jest tylko jednym z nich. Można więc napisać tekst z bardzo dobrą gramatyką, a mimo to stracić sporo punktów za niepełną realizację polecenia. Można też popełnić kilka błędów i nadal uzyskać dobry wynik, jeśli wypowiedź jest komunikatywna, logiczna i właściwie rozwinięta.
Jak CKE ocenia wypowiedź pisemną na poziomie podstawowym?
Na poziomie podstawowym należy napisać tekst użytkowy, na przykład e-mail, wpis na blogu lub forum. W poleceniu znajdują się cztery elementy, które trzeba uwzględnić i rozwinąć. Wypowiedź powinna liczyć od 100 do 150 wyrazów.
Za całe zadanie można otrzymać 12 punktów:
- treść – maksymalnie 5 punktów,
- spójność i logika – maksymalnie 2 punkty,
- zakres środków językowych – maksymalnie 3 punkty,
- poprawność środków językowych – maksymalnie 2 punkty.
Wypowiedź pisemna stanowi 20% wyniku całego egzaminu na poziomie podstawowym. (bip.cke.gov.pl)
1. Czy zrealizowałeś wszystkie podpunkty?
To pierwsza rzecz, którą należy sprawdzić. CKE rozróżnia dwa poziomy realizacji polecenia:
- odniesienie się do podpunktu,
- rozwinięcie podpunktu.
Samo wspomnienie o danej kwestii nie zawsze wystarczy. Jeśli w poleceniu trzeba opisać reakcję kolegów, zdanie:
My friends were happy.
jest odniesieniem się do podpunktu, ale bardzo skromnym. Lepiej dodać szczegół:
My friends were delighted with the idea and immediately offered to help me organise the event.
W ocenie treści egzaminator sprawdza najpierw, do ilu podpunktów zdający się odniósł, a następnie ile z nich odpowiednio rozwinął. Aby otrzymać 5 punktów, trzeba odnieść się do wszystkich czterech elementów polecenia i każdy z nich rozwinąć. (bip.cke.gov.pl)
Przed zakończeniem pracy zaznacz w poleceniu cztery wymagane informacje i znajdź w swoim tekście fragment odpowiadający każdej z nich.
2. Czy tekst jest komunikatywny?
Nie chodzi wyłącznie o obecność odpowiednich słów. Czytelnik musi rozumieć, co wydarzyło się, dlaczego do tego doszło i jakie jest Twoje stanowisko.
Jeżeli zdanie zawiera tyle błędów, że egzaminator musi domyślać się jego znaczenia, realizacja podpunktu może nie zostać uznana. CKE wskazuje, że podpunkt niezrealizowany albo zrealizowany w sposób niekomunikatywny traktowany jest jako pominięty. (bip.cke.gov.pl)
Zadaj sobie proste pytanie:
Czy osoba, która nie zna polecenia, zrozumiałaby z mojego tekstu, co chcę przekazać?
Jeśli odpowiedź nie jest oczywista, warto uprościć zdanie.
3. Czy wypowiedź jest spójna i logiczna?
Tekst powinien funkcjonować jako całość. Poszczególne zdania i akapity muszą być ze sobą powiązane, a przedstawiane informacje nie mogą sobie przeczyć.
Warto stosować łączniki, takie jak:
- firstly,
- however,
- because of this,
- as a result,
- what is more,
- in my opinion,
- finally.
Nie należy jednak wstawiać ich mechanicznie do każdego zdania. O spójności decyduje przede wszystkim logiczny tok wypowiedzi.
CKE zaznacza również, że sama zmiana kolejności realizowania podpunktów nie obniża oceny. Nie musisz więc omawiać ich dokładnie w kolejności podanej w zadaniu. Ważne, aby tekst był zrozumiały i uporządkowany. Sam brak akapitów także nie oznacza automatycznej utraty punktu, chociaż rozsądny podział tekstu zdecydowanie ułatwia zachowanie przejrzystości. (bip.cke.gov.pl)
4. Czy używasz wystarczająco różnorodnego języka?
W kryterium zakresu środków językowych egzaminator sprawdza zarówno słownictwo, jak i gramatykę.
Nie oznacza to, że każde zdanie musi być skomplikowane. Warto jednak pokazać, że potrafisz używać czegoś więcej niż kilku podstawowych konstrukcji:
It was nice. The people were nice. We had a nice time.
Taki fragment jest poprawny, ale bardzo prosty i powtarzalny. Można go zastąpić bardziej precyzyjną wersją:
The atmosphere was welcoming, and the organisers made sure that everyone felt comfortable.
CKE zwraca uwagę na używanie słownictwa dopasowanego do tematu, typowych połączeń wyrazowych oraz zróżnicowanych struktur gramatycznych. W informatorze jako przykłady zbyt ogólnych słów pojawiają się między innymi nice, great i interesting. (bip.cke.gov.pl)
Nie warto jednak umieszczać w tekście trudnych słów, których znaczenia lub konstrukcji nie jesteś pewien. Naturalne i poprawne zdanie jest lepsze niż „ambitny” zwrot użyty w niewłaściwy sposób.
5. Czy błędy utrudniają zrozumienie tekstu?
Błędy nie przekreślają całej wypowiedzi. Egzaminator analizuje ich liczbę oraz to, jak bardzo wpływają one na komunikację.
Najbardziej ryzykowne są błędy, które:
- zmieniają znaczenie zdania,
- utrudniają rozpoznanie czasu wydarzeń,
- powodują niejasność,
- sprawiają, że nie wiadomo, kto wykonał daną czynność,
- pojawiają się tak często, że czytanie tekstu staje się trudne.
Po napisaniu pracy sprawdź szczególnie:
- czasy gramatyczne,
- formy czasowników,
- szyk zdania,
- przedimki,
- liczbę mnogą,
- przyimki,
- pisownię najczęściej używanych słów.
Nie poprawiaj jednak zdań bez wyraźnego powodu. Zdarza się, że poprawna pierwsza wersja zostaje podczas nerwowego sprawdzania zastąpiona wersją błędną.
6. Czy wypowiedź ma odpowiednią długość?
Na poziomie podstawowym obowiązuje limit 100–150 wyrazów. Szczególnie niebezpieczne jest napisanie mniej niż 80 słów. Taka praca jest oceniana wyłącznie za treść, a za spójność, zakres języka i poprawność zdający otrzymuje 0 punktów. (bip.cke.gov.pl)
Najbezpieczniej celować w około 120–140 wyrazów. Pozwala to rozwinąć wszystkie podpunkty i jednocześnie zachować kontrolę nad tekstem.
A co z poziomem rozszerzonym?
Na poziomie rozszerzonym zdający wybiera jeden z dwóch tematów i pisze tekst argumentacyjny: rozprawkę, artykuł publicystyczny albo list formalny. Wypowiedź powinna liczyć od 200 do 250 wyrazów.
Za zadanie można otrzymać 13 punktów:
- zgodność z poleceniem – maksymalnie 5 punktów,
- spójność i logika – maksymalnie 2 punkty,
- zakres środków językowych – maksymalnie 3 punkty,
- poprawność środków językowych – maksymalnie 3 punkty.
Na rozszerzeniu wypowiedź pisemna stanowi 22% wyniku egzaminu. (bip.cke.gov.pl)
Tutaj samo poruszenie wskazanych zagadnień nie wystarczy. Liczą się również:
- prawidłowa forma tekstu,
- odpowiedni wstęp i zakończenie,
- pogłębiona argumentacja,
- przykłady i wyjaśnienia,
- styl dopasowany do rodzaju wypowiedzi,
- zgodność stanowiska z dalszą argumentacją.
Jeżeli tekst rozszerzony ma mniej niż 160 wyrazów, oceniana jest wyłącznie zgodność z poleceniem. W pozostałych kryteriach przyznaje się 0 punktów. (bip.cke.gov.pl)
Szybka checklista CKE przed oddaniem pracy
Przeczytaj tekst po raz ostatni i sprawdź:
- Czy zrealizowałem wszystkie podpunkty?
- Czy każdy podpunkt został rozwinięty o szczegół, przykład albo wyjaśnienie?
- Czy moja wypowiedź jest zgodna z tematem?
- Czy zachowałem wymaganą formę?
- Czy tekst ma logiczny początek, rozwinięcie i zakończenie?
- Czy zdania są ze sobą wyraźnie połączone?
- Czy unikam ciągłego powtarzania tych samych słów?
- Czy użyłem kilku bardziej precyzyjnych wyrażeń?
- Czy błędy nie utrudniają zrozumienia tekstu?
- Czy zachowałem wymagany limit słów?
Najważniejsze: najpierw treść, potem język
Najczęstszy błąd maturzystów polega na skupieniu się wyłącznie na gramatyce. Tymczasem nawet poprawny językowo tekst nie otrzyma pełnej liczby punktów, jeśli pomija część polecenia albo realizuje ją zbyt powierzchownie.
Dlatego pracuj w tej kolejności:
- zaznacz elementy polecenia,
- zaplanuj po jednym rozwinięciu każdego elementu,
- napisz tekst,
- sprawdź spójność,
- policz wyrazy,
- dopiero na końcu poprawiaj język.
Dobra wypowiedź maturalna nie musi brzmieć jak tekst napisany przez native speakera. Powinna być przede wszystkim kompletna, komunikatywna, logiczna i zgodna z poleceniem. To właśnie te elementy pozwalają spełnić kryteria CKE i zdobyć możliwie najwięcej punktów.
Źródło: Centralna Komisja Egzaminacyjna, „Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025”, Formuła 2023.
Szukasz kursu przygotowującego do matury?
Zajęcia indywidualne z lektorem, dopasowany plan nauki i regularne sprawdzanie prac pisemnych zgodnie z kryteriami CKE.
Wolisz przygotować się samodzielnie?
Sprawdź gotowe materiały, arkusze i pomoce do samodzielnej nauki do matury i innych egzaminów z angielskiego.